Joga. Historia i zadania. Część 2. Joga dzisiaj. Mechanizm jogi.

W poprzedniej części krótko pisaliśmy o historii jogi.

 

Joga dzisiaj

W tej części chcielibyśmy dać kilka wskazówek, które pomogą niedoświadczonemu czytelnikowi w wyborze kierunku jogi, właściwego właśnie dla niego, a także nakreślić kontekst współczesnej jogi w ogóle – jak ona działa, do czego należy dążyć, jakie narzędzia stosuje. Nie mamy zamiaru w pełni wyczerpać tematu, jednak krótko opiszemy niektóre z najbardziej popularnych stylów jogi – Ashtanga-Vinyasa, Jogę Iyengara, Jantra-Jogę jak również bliżej przyjrzymy się współczesnej hatha-jodze jako przykładowi trendu Joga23.

Joga Iyengara

Najbardziej popularna na Zachodzie. Stworzona przez ucznia Brahmaczarji, B.K.S. Iyengara, który podróżował po Europie i Ameryce, nauczając jogi.
Cech stylu jest kilka: bardzo szczegółowe wybudowanie asan, standaryzacja praktyk i podejść do nauki. Standaryzacja kształcenia nauczycieli. Iyengar zasadniczo rozszerzył szereg asan, biorąc wiele ćwiczeń z różnych technik gimnastycznych, również zaczął szerokie stosowanie środków pomocniczych – cegły, liny, koce, ściany, etc. Początkowo było to spowodowane faktem, że pracował dużo z ludźmi, którzy są chorzy, a następnie to stało się powszechną praktyką.
Trzeba też podkreślić pewne ograniczenia dotyczące korzystania z technik pranajamy i techniki medytacji Jogi Iyengara.

Ashtanga Vinyasa joga

Druga najbardziej popularna na Zachodzie, rozpowszechniona wśród gwiazd Hollywoodu. Syntetyzowana z różnych stylów przez ucznia Brahmaczarji, Sri Patabhi Joyce’a.
Według Joyce’a, joga nie musi być dostosowana do słabości i niedoskonałości praktykującego, ale wręcz przeciwnie, praktykujący musi rozwijać się, aby dorównać ideałom praktyki.
Cechy stylu: bardzo dynamiczna joga, w asanach stosunkowo krótkie fiksacje. Technicznie Ashtanga-joga – bardziej standardowe sekwencje o różnym stopniu trudności, które są powtarzane od lekcji do lekcji, dopóki nie będą opanowane do perfekcji.
Szkolenie istnieje na sześciu podstawowych poziomach (być może jest siódmy). Informacje na temat pierwszych pięciu poziomów są dostępne w domenie publicznej.
Patabhi Joyce jako jeden z pierwszych podszedł do praktyki jogi, jak do ćwiczenia, do sportu, co było nietypowe w Indiach w tym czasie i spowodowało sukces tego stylu na Zachodzie, gdzie fizyczna doskonałość, osiągnięta przy pomocy silnej praktyki, przypadła do gustu.
Ashtanga, jak i Iyengara charakteryzują się standaryzacją praktyk, odejście od indywidualnego podejścia.

Jantra-Joga

Starożytny system jogi tybetańskiej, który obejmuje ruchy ciała, ćwiczenia oddechowe i wizualizacje. Przechodziła od nauczyciela do ucznia z VIII wieku p.n.e. Po przejęciu Tybetu przez Chiny w 1959 roku zaczęła rozprzestrzeniać się po świecie. Dziś nosicielem tradycji jest Czogjał Namkai Norbu. Jantra-Joga jest częścią Dzogczen i jest ściśle powiązana z praktykami buddyjskimi.
„Jantra” (w języku tybetańskim trulkor, dosłownie „Mechanizm”) to seria ruchów wykonywanych w ścisłym rytmie, precyzyjnie skoordynowanych z różnymi rodzajami oddechu i zatrzymywania go.
Cechą charakterystyczną Jantra Jogi jest koordynacja ruchów ciała, oddechu i koncentracji umysłu, przy czym wszystkie te trzy aspekty są stosowane od samego początku, a nie stopniowo. Każdy Jantra ma 7 etapów: ruch z oddechem i ruch z wydechem dla wejścia w Jantrę: ruch z wdechem, jedno z pięciu opóźnień i ruch z wydechem w środkowej części, a także ostateczne ruchy kompensacji z wdechu i wydechu. Oddychanie w Jantrach jest stosowane tylko w ruchu, a położenia statyczne wykonywane są równocześnie w bezdechu. Asymetryczne Jantry i pranajamy mężczyźni i kobiety wykonują w lustrzanym odbiciu, co jest związane z różnicami w strukturze ciała Wadżra (subtelnego ciała energetycznego) u mężczyzn i kobiet.
W Jantra-Jodze jest zarówno otwarta część, dostępna dla każdego, jak i zamknięta, do praktykowania której jest niezbędne uzyskanie transferu wiedzy wykwalifikowanego mistrza dzogczen.
Wynikiem praktyki Jantra-Jogi jest ujednolicenie wszystkich układów organizmu – ciała, energii i umysłu – doprowadzenie do równowagi wszystkich aspektów energii życiowej – prany i rozwoju umiejętności w praktyce kontemplacji i eliminację przeszkód do niego. Istnieje również tekst pomocniczy Wairoczany o Jantra-Jodze, zawierający wyjaśnienia skutków dla zdrowia każdego z ćwiczeń.

Joga23

Szeroko rozpowszechniona na Ukrainie i w Rosji, ma też zwolenników, rozsianych po całym świecie. Na dzień obecny ponad 130 nauczycieli posiadaja certyfikaty.
Styl oprócz technik hatha-jogi zawiera wiele osiągnięć qigong, pływania, freedivingu oraz innych systemów.
Autor stylu, Andrzej Siderski, nie wyróżnia jedynego nauczyciela, a w jego praktykach i postawach zauważalne są różne wpływy:

  • Dhirendry Brahmaczarji (np. gimnastyka stawów i ścięgien);
  • książek Carlosa Castanedy w tłumaczeniu A. Siderskiego, najbardziej znanym dla czytelników rosyjskojęzycznych;
  • Chen Wang Penga, mistrza qigong, jedna z sekwencji, która stała się integralną częścią Y23;
  • Victora Van Kootena i Angeli Farmer;

Tekst ze strony http://yoga23.com (z niewielkimi skrótami i modyfikacjami):

System Szkolenia Y23 to metodyczny system aplikacji technik szkoleniowych jogi, przystosowany pod kątem aktualnych warunków zachodniego społeczeństwa. Podstawę systemu założył Andrzej Siderski w 2003 roku. System ten wchłania doświadczenia w dziedzinie Hatha-Jogi, gimnastyki Qigong, pływania i ćwiczeń oddechowych Jogi w wodzie. Posiada szeroką gamę technik szkoleniowych, pozwala nam rozwiązać szeroki zakres ogólnych zadań rozwojowych, rehabilitacyjnych i terapeutycznych. Ze względu na bogactwo technik o różnych poziomach trudności umożliwia opracowanie programów szkoleniowych dla początkujących, zaawansowanych a także dla osób z upośledzeniem funkcjonalnym.
Techniki ćwiczeń oddechowych w wodzie znacznie dopełnione przez A. Siderskiego ćwiczeniami nowoczesnych stylów pływania utylitarnego, sportowego i nurkowania.
Ze względu na fakt, że wszystkie ćwiczenia, tworzące system szkolenia Y23, są efektywne jako sportowe i eterowe techniki, praktyka treningowa zgodnie z procedurą YOGA 23 pozwala z biegiem czasu w pełni jakościowo „przeformatować” ciało organiczne i stopniowo osiągnąć „duchowe i mistyczne” wyniki przypisywane jodze jako metafizycznej technologii indywidualnego rozwoju.

Z własnego doświadczenia długoletnich zajęć z metodą Y23 mogę powiedzieć, że opisany system jest bardzo skuteczny w tworzeniu indywidualnej efektywności:

  • ciała fizycznego (usprawnianie i utrzymanie zdrowia fizycznego);
  • uświadomienia działania i postrzegania świata, zdolności do bardziej uwzględnionego i odpowiedniego reagowania na zmiany warunków zewnętrznych;
  • objawów psychologicznych (jako konsekwencji zwiększonego uświadomienia);
  • zwiększenia ogólnego poziomu energii, a w konsekwencji – zmiany w jakości życia.

Y23 jest jednym z najbardziej kompletnych i zaawansowanych systemów zintegrowanego szkolenia, dostępnym dla szerokiego grona odbiorców ze wszystkich znanych autorowi tego materiału.
Poza powyższymi, na dzień dzisiejszy, istnieje wiele innych stylów i kierunków, bardzo szanowanych i skutecznych, takich jak Szivananda-joga, Shadow-joga.

Istnieje również wiele pochodnych jogi gimnastyki – fly-joga, hot-joga, pilates i wiele innych, w mniejszym lub większym stopniu rekreacyjnych i modnych.

Nie zamierzamy ich wszystkie opisywać, bo czytelnik posiada już wiedzę na temat celów i wkrótce doda się jeszcze zrozumienie mechanizmów hatha-jogi. A za pomocą tych dwóch narzędzi można już wybrać kierunek dla siebie.

 

Mechanizm działania jogi

Jak już widzieliśmy powyżej, celem jogi jest odkrycie, odnalezienie w sobie duszy. Aby było to możliwe, konieczna jest „Kaiwalja” – uświadomienie, spokój, samowystarczalność i pełna odpowiedzialność. Sposobem osiągnięcia jej są „uspokajające niekontrolowane ruchy umysłu” – stan jogi. Jak osiągnąć ten spokój, jak przejąć kontrolę nad całym systemem nerwowym i wszystkimi naszymi przejawami?

Hatha-joga

Ludzki mózg – najbardziej energochłonny narząd w organizmie ludzkim. Ponadto lwia cząstka dostępnych środków zużywa się przez organizm na nieuświadomione i bezużyteczne procesy, zachodzące w umyśle – dialog wewnętrzny, który nie ulega świadomej kontroli. Czytelnik może zwrócić uwagę na myśli i emocje nieustannie pulsujące w głowie, podobne pędzącym koniom, nawet nie związane bezpośrednio z tym, na czym, jak by się wydało, jesteśmy teraz skupieni.

Starożytni jogini zdali sobie sprawę, że „spokój niekontrolowanej aktywności świadomości”, zakłada likwidację tego „białego szumu”.
Zatem hatha-joga dochodzi do kontrolowania umysłu przez ciało: „napięcie wytwarzane przez długi czas, a powtarzające się w regularnych odstępach przez długi okres”. Tu ma się rozumieć dosłownie „napięcie fizyczne”, utrwalone na dłuższy odcinek czasu – minutę, dwie lub więcej. Podczas tego długotrwałego stresu organizm rozumie, że zużywa dużo energii i przeprowadza „audyt”, analizę ilości dostępnej energii i tego, jak jest ona wykorzystywana.

Jednym z najbardziej kosztownych elementów, chyba najkosztowniejszym, uznaje się „biały szum” w umyśle. System nie wie, jak długo stres będzie trwał, a zatem „wyłącza” proces, który ściąga na siebie zbyt dużo energii – dialog wewnętrzny i procesy emocjonalne, które są przez niego generowane.
Po wyjściu ze stanu naprężenia dialog wewnętrzny i nadmierne emocje włączają się ponownie. Ale jeśli taka praktyka jest regularnie powtarzana przez długi okres czasu, to ciało, będąc systemem nauczającym się, rozumie, że tryb pracy bez zbędnych ruchów umysłu jest bardziej skuteczny i zaczyna używać go również poza obciążeniami granicznymi. W praktyce wygląda to dla człowieka jak redukcja niepotrzebnego zamieszania umysłu i czystsza, uważna świadomość. I właśnie to są narodziny stanu jogi – zakończenie niekontrolowanej aktywności świadomości.

Ale, oczywiście, są też i niuanse.
Jeśli cały czas tylko przebywać w stanie napięcia, to ciało bardzo szybko wyjdzie z trybu normalnego funkcjonowania – pojawiają się zniewolenia i blokady. Rozwiązanie tego problemu jest następujące. Sygnał o tym, że mięsień jest napięty (skrócony) dochodzi do mózgu od ścięgna – miejsca przymocowania mięśnia do kości. Oznacza to, że organizm można „oszukać” poprzez rozciągnięcie ścięgna, ale bez obciążania mięśnia! Efekt będzie taki sam, jak od trwałego maksymalnego napięcia – wyłączenie procesów pasożytniczych w umyśle.

Ale jeśli cały czas wyłącznie rozciągać się, to ciało również wtedy wyjdzie z trybu normalnego funkcjonowania – system rozluźni się, stanie się niestabilny, stawy będą trzymać się źle z powodu przeciążonych ścięgien.

Zatem zrównoważona praktyka hatha-jogi powinna łączyć długoterminowe fiksowane napięcia ze zrelaksowano-rozciągniętymi ćwiczeniami.

Z powyższego jasno wynika, że hatha-joga nie ma na celu ani „rozciągania”, ani siły fizycznej, po prostu korzysta z dostępnych zasobów, aby osiągnąć kontrolę nad umysłem.
Gdy ciało nauczy się wyłączać zbędny hałas psychiczny i emocjonalny, osoba otrzymuje do dyspozycji świadomego zastosowania dużą ilość uwolnionej energii, która może być używana świadomie.

Oczywiście, dzięki tej praktyce – zmiennego napięcia i relaksacji, regularnej, zsynchronizowanej z oddychaniem (dla lepszej kontroli uwagi), do tego najbardziej uświadomionej, ciało szybko staje się najlepszym, jakim może być – jako produkt uboczny praktykujący otrzymuje zdrowie, pozbycie się blokad, odmładzanie i długowieczność. Oczywiście, to będzie możliwe wyłącznie w przypadku, gdy praktyka jest prawidłowo zbilansowana i dostosowana do indywidualnych możliwości.

Celowo nie podajemy tu żadnej konkretnej metody. Układy ćwiczeń i konkretnych technik mogą i powinny różnić się w zależności od człowieka, jego stanu, środowiska i wielu innych czynników.

Należy zrozumieć, że hatha-joga w największym stopniu czyni wpływ na ciało fizyczne – system mięśniowo-szkieletowy, nerwowy i hormonalny, niby podprowadzając organizm do stanu, z którego można już pracować ze świadomością. Kiedy umysł jest spokojny i ustabilizowany w silnym, zdrowym, kontrolowanym przez organizm ciele, można przystąpić do bardziej subtelnych praktyk, laija- i radża-jogi, których tutaj opisywać nie będziemy.

 

Pociągi anatomiczne

Pod określeniem „zrównoważona praktyka” rozumie się dość szeroki zestaw parametrów, z których tutaj chcielibyśmy szczególnie wyróżnić tylko jeden, zastosowanie koncepcji sieci facjalnej – membrany pokrywającej narządy, naczynia krwionośne, nerwy i formującej obudowy mięśni, co umożliwia naszemu ciału poruszanie się jako jednolita całość, w odróżnieniu od zbioru odrębnych narządów.
Pomysł opracowany przez Thomasa Myersa, lekarza, jogina i uczonego, został popularnie opisany w książce “Pociągi Anatomiczne”. W skrócie chodzi o to, że każdy ruch wykonywany przez nasz organizm, wiąże się nie z poszczególnymi mięśniami, ale włącza większe grupy funkcjonalnych mięśni, ścięgien, więzadeł, naczyń krwionośnych i narządów. Grupy te są podzielone w książce na „linie” – tylną i przednią, prawo- i lewostronne, spiralne, wewnętrzną i inne. Linie są także połączone ze sobą, na przykład w przypadku jeżeli wielka tylna linia rozciąga się, to przednia się ściska.
Nowoczesna praktyka Hatha-Jogi przy budowaniu konkretnych szkoleniowych sekwencji koniecznie bierze pod uwagę powięziowe linie, zmieniając po kolei napięcie i relaks parzystych linii, starając się rozwijać ciało praktykującego harmonijnie i zrównoważenie.

Terapia Joga

Zdrowie, jako produkt uboczny jogi, spodobało się wielu praktykującym, jak na Zachodzie tak i na Wschodzie. Wiele znanych joginów (np. Szivananda i Shri Jogendra) opracowywali i praktykowali terapię jogi, w efekcie napisali o tym książki. Metody leczenia, oparte na gimnastyce, diecie i zabiegach oczyszczających Hatha-jogi są obecnie szeroko stosowane na całym świecie, włącznie z zapożyczeniami z innych systemów – różnorodne masaże, metoda Feldenkraiza, osteopatia, somatyka Hanny i inne.

Wniosek

W tym artykule staraliśmy się pokazać czym jest joga, i podać przegląd jej działania na początkowych etapach pracy jogicznej.
Przekonaliśmy się, jak zrozumienie jogi i jej zadań zmieniało się na przestrzeni tysiącletniej historii tej nauki i spojrzeliśmy z lotu ptaka na pstrokatą kolorową kołdrę, która nazywana jest dziś jogą.
Więc joga – to sposób na poznanie siebie samego, niezbędny do własnego doświadczenia, aby odpowiedzieć na pytanie: „Kim ja jestem?” i stabilnie czuć się nie tylko ciałem. By było to możliwe, konieczne jest wyeliminowanie niekontrolowanego przejawu umysłu i świadomości. Sposób prowadzący do takiej kontroli – wysiłek fizyczny, wykonywany regularnie przez dłuższy czas. Wysiłki fizyczne powinny być wyważone i dostosowane do każdego konkretnego osobnika.
Jeśli praktyka jest ustawiona prawidłowo, jeżeli praktykujący przestrzega zasady jamy/nijamy, jeśli zajęcia są regularne i sumienne, to staje się oczywiste, według Swatmaramy: „Smukłe i lekkie muskularne ciało, gładka i gęsta złota skóra świecąca się satysfakcją twarz, słyszenie wewnętrznego dźwięku, jasny przenikliwy wzrok, dobry stan zdrowia, pełna kontrola nad mocą seksualną i stabilny pokarmowy ogień – to oznaki, że przepływy są czyste i powodzenie w Hatha-jodze jest osiągnięte„.

 

Autor: Paweł, prowadzi zajęcia w Drzewie